معضلی به نام پسماند

افزايش جمعيت، توسعه بيرويه و غير اصولي شهر، افزايش مهاجرت، غلط بودن الگوي رايج مصرف شهروندان، افزايش تبليغات مختلف، استفاده از كالاها و
محصولات گوناگون ناشي از تبليغات رسانه هاي گروهي، تنوع توليد روز افزون انواع محصوالت و كالاها به ويژه بسته بندي آنها و بسياري از عوامل ديگر امروزه
به مشكلات پيچيده زندگي شهري دامن زده و يكي از بارزترين معضلات بهداشتي و زيست محيطي را به ويژه درشهرها نمايان ساخته است. مشكلي كه تقريباً از
حالت ناملموس به شكل محسوس چشم اندازي ميكند و آن چيزي نيست جز توليد روز افزون پسماند (زباله)
فرايند توليد زباله كه خود ناشي از فعاليت انسان شهرنشين مصرف كننده است و هر روز نيز او را به مصرف بيشتر ترغيب ميكنند، جزء لاينفک زندگي است.
بطوري كه بطور متوسط هر انسان شهرنشين روزانه بيش ازنيم كيلوگرم زباله توليد ميكند.
از زمانهاي دور تاكنون ، افزايش ميزان جمعيت ، توسعه شهرنشيني و مصارف بي رويه موجب گرديده است كه توليد بيش از حد مواد زائد (پسماند) از مشكلات قابل ملاحظه بشر امروز مي باشدكه مي تواند منشاء آثار سودمند و يا مخرب فراوان باشد . اگر اين ميزان زباله در اطراف شهرها پراكنده شود ، بوي نامطبوع ، بيماري و آلودگي آب ، خاک و هوا را به همراه مي آورد و بالعكس اگر با روشهاي علمي دفع و يا بازيافت شود لقب طلاي كثيف را خواهد يافت.
به منظور بهبود هر چه بيشتر روند مواجه با اين زباله ها هر روزه در كشورهاي مختلف جهان راهکارهاي مختلفي در جهان مد نظر قرار مي گيرد. كه عمدتاً به توليد زباله كمتر از طريق فرهنگ سازي ختم مي شوند. آموزشها به منظور افزايش استفاده از مواد قابل بازيافات و يا كمپوست کردن مواد آلي در زمره اقداماتي هستند كه اكثر متواليان شهرهاي بزرگ به نوعي در پي آنند.
پسماند (زباله):
یعنی پسمانده و باقیمانده از تولید یا تغییر شکل چیزهای دیگر و نیز آنچه که قبلا استفاده شده و دیگر به آن احتیاجی نیست.
زباله به مجموع مواد ناشی از فعالیت های انسان و حیوان که معمولا جامد بوده و بصورت ناخواسته و یا غیر قابل استفاده دور ریخته می شوند اطلاق می گردد.
پسماندهای شهری: 1- پسماند های تریا فسادپذیر 2- پسماندهای خشک
1 -پسماندها ی تریا فساد پذیر :
به قسمت فسادپذير زباله كه معمولا از زايدات گياهي، تهيه و طبخ و يا انبار كردن مواد غذايي به دست مي آيد، اطلاق ميشود. كمّيت پس مانده هاي غذايي در
طول سال متغير بوده و در ماههاي تابستان، كه مصرف ميوه و سبزي بيشتر است، به حداكثر ميرسد. پس مانده هاي غذايي مهمترين قسمت زبالهاست، چرا كه از
يک سو به دليل تخمير و فساد سريع ، بوهاي نامطبوع توليد كرده و محل مناسبي براي رشد و تكثير مگس و ساير حشرات و جوندگان است و از سوي ديگر به
دليل قابليت تهيه كود از آن (كمپوست) حائز اهميت است. قابل ذكر است كه ميزان پس مانده هاي فسادپذير در زباله هاي شهري حدود60 تا70 درصد مي باشد.

كمپوست (كود كمپوست) چيست؟

– كود كمپوست در واق بازيافت مواد از دست رفته گياهي است.
– در كشور هلند مردم مجاز نيستند تا مواد زائد سبزيجات و ميوه ها را دور بريزند بلكه
بايد آن را كمپوست كنند ،به همين دليل هلند سرزمين گلهاست.
– کود کمپوست بقاياي تخمير شده زباله هاي شهري و ضايعات زراعي است و به عنوان
كود آلي اثرات مثبت و سودمندي در تغذيه گياهان دارد.
– در ايران استفاده از مواد زايد گياهي و حيواني از روزگاران گذشته براي كشاورزان و روستاها بسيار معمول بوده است. فضولات روستائي كه در اصل مواد متشكله از مدفوع حيواني و مواد زايد گياهي است، همراه با آب و خاک و هوا، ۴ اصل اساسي كشاورزي را در روستاهاي ايران تشكيل مي دهند.
– كمپوست يک روند تدريجي در طبيعت است كه به وسيله آن مواد آلي با حضور هوا توسط ميكروارگانيسمها و قارچها تجزيه مي شوند و حاصل آن كود با ارزشي است كه ميتواند در جاهاي مختلف و حتي در باغچه هاي خانگي مورد استفاده قرار گيرد تا جائيكه به كمپوست خانگي به عنوان “ثروتي كه ديده نميشود” اشاره شده است.
– فرهنگسازي و آموزش مردم در جهت تبديل زباله هاي خانگي با شيوه ها و مسائل مربوطه به كمپوست، كاهش زباله هاي تر در خانه ها (مبداء) و مزيت استفاده از كود حاصل از آن براي باغچه هاي منازل مسكوني حائز اهميت است.
– اين طرح در بسياري از كشورهاي اروپاي شمالي، دانمارک ، اتريش، فنالند، انگلستان، نروژ و نيوزلند به صورت جدي دنبال ميشود و به طور عادي از
ضايعات سبز باغچه ها، سبزيجات و ميوه ها استفاده ميشود.
– كود كمپوست در واقع بازيافت مواد از دست رفته گياهي است. در كشور هلند مردم مجاز نيستند تا مواد زائد سبزيجات و ميوه ها را دور بريزند بلكه
بايد آن را كمپوست كنند ،به همين دليل هلند سرزمين گلهاست. کود کمپوست بقایای تخمیر شده زباله های شهری و ضایعات زراعی است و به عنوان کود آلی اثرات مثبت و سودمندی در تغذیه گیاهان دارد.
– با حالت اسفنجي شكل خود حفظ تعادل و كنترل رطوبت مي شود.
– كود هايي مخلوط و كامل هستند و همين طور كه از اسم ان كه از واژه ي لاتين به معناي آميخته است مي توان فهميد، در واقع يک يا دو منظوره
نيستند بلكه همه نياز گياه حتي با همراه كردن بعضي مواد شيميايي با ريشه، نياز به ماده معمول در خاک در آن باقي مي ماند.
– قابل دسترس همه است.
– آلودگي ندارد زيرا همه انگل ها و ميكروبهاي بيماري زا توسط آنتي بيوتيک ها ي ترشح شده از بين مي رود و كود پاستوريزه و داراي خاصيت آنتي بيوتيكي مي شود و در آخر ميكروب هاي معمول در خاک آن باقي مي ماند.
– كمپوست مثل كود شيميايي مقاومت ندارد بلكه توسط اسيد فرميک ترشح شده از ريشه حل مي شود.
– جلوگيري از فرسايش خاک مي كند با نگهداشتن آب در خود و از شسته شدن خاک جلوگيري ميكند و يا در مقابل باد از خاک محافظت مي كند.
– باعث تعادل دماي خاک مي شود.
– مانند يک كمپلس عمل مي كند يعني عناصر اضافي را در خود نگه مي دارد و با همراه كردن آنها با ديشه تا عمق هم گياه را تامين مي كند.
– باعث متخلخل شدن خاک و تهويه مناسب آن توسط شكل اسفنجي اش مي شود.
– خاک سخت و كلوخه را با نحوه چيدن ساختمان خاک نرم مي كند.
– گياه را در مقابل دگرگوني هاي جوي ، بويژه خشكي ، بوسيله گرمتر نگهداشتن خاک در زمستان وخنک نگهداشتن آن در تابستان محافظت مي كند
جالب است بدانيد بعضي از گياهان خود كمپوست هستند و در آب و بدون خاک زندگي مي كنند غذايي را از مقداري خزه يا لجن ، توسط كمپوست
سازي تهيه مي كنند كه به اين عمل هيدروبونيک مي گويند.
– كمپوست باعث تجزيه سموم خاک مي شود و اين كار را با تغيير فرمولاسيون ،شكل يا اندازه مواد انجام مي دهند.

2 -پسماندهای خشك: كاغذ و مقوا، پلاستيك ، فلزات و…
كاغذ و مقوا: انواع روزنامه، مجله، كتاب، دستمال كاغذي، عكس، ظروف كاغذي شير، جعبه هاي شيريني، كفش، لباس، شانه تخم مرغ و …
بازيافت كاغذ: روش معمول تهيه كاغذ قطع درختان و استفاده از تنه و چوب آنهاست. اينكار باعث انهدام جنگلها و افزايش آلودگي هوا شده هزينه و انرژي زيادي را
مصرف ميكند. بازيافت كاغذ موجب 75 درصد كاهش آلودگي هوا، 50 درصد صرفه جويي در انرژي و 90 درصد صرفه جويي در مصرف آب ميشود.
پلاستيك: انواع ظروف پلاستيكي، روكش ها و كيسه هاي پلاستيكي، طناب هاي پلاستيكي، اسباب بازي هاي پلاستيكي، فيلم هاي عكاسي، انواع ابر و اسفنج و …

پلاستيک يكي از پر مصرف ترين مصنوعات و از جمله مواد داراي آسان ترين خطوط بازيافت است.بطري هاي نوشيدني نرم يک ذخيره خود براي بازيافت
پلاستيک است. موادي كه از (PET) ساخته شده مي تواند ذوب شود و در صنايع فرش بكار گرفته شوند، ساخت لباس ، الياف لباس اسكي و يا ذوب كرده آن در ساخت مجدد بطري استفاده مي شود، هنگامي كه بطري هاي نرم به بطري هاي نرم ديگر بازيافت مي شوند. چرخه بسته مي شود. روش متناوب بازيافت : اين روش مقداري از حجم پلاستيک را پوشش مي دهد. بازيافت موادي را پوشش مي دهد كه براي ساخت پلاستيک جديد از آنها مي توان استفاده كرد. بازيافت پلاستيک آسان است. ابتدا بايد بدانيد كه چه نوع پلاستيكي قابل بازيافت است و فقط آن نوع پلاستيک را جمع آوري كنيد. آزمايش مقاومت پلاستيكهاي لغزشي كه بازيافت كننده نمي تواند آنها را در سطل بازيافت بگذارد .
پلاستيكها فرمولهاي مختلفي دارند و بايد قبل از بازيافت براي توليد محصولات جديد منظم شوند. پلاستيک هاي مخلوط مي توانند بازيافت شوند اما به
ارزشمندي پلاستيكهاي مرتب شده نيستند. زيرا خواص فيزيكي پلاستيكهاي بازيافت شده مثل كشساني ممكن است خيلي با هم فرق داشته باشد. اول شما بايد
نوع پلاستيكي كه بازيافت كننده از شما مي خواهد را بشناسيد. شما بايد ظرف را بشوئيد و آبكشي كنيد و سپس آن را فشرده سازي كنيد.
شما ممكن است برچسبهاي كاغذي ظرف را برداريد اما درپوش پلاستيكي آن را دور نيندازيد. درپوشهاي پلاستيكي معمولا از انواع مختلفي از پلاستيک ساخته
شده اند و نمي توانند به آساني بازيافت شوند.
فلزات : انواع قوطي فلزي كمپوت، كنسرو، نوشابه، رب، وسايل فلزي آشپزخانه، شيرآالت ، لوله ها و توري هاي فلزي، ظروف و لوله هاي مسي، چدني، آهني،
فويلهاي آلومينيومي، رادياتور و …
جایگاه آهن قراضه در تولید فوالد:بازيافت و بازگشت مجدد هر يک تن قراضه در چرخه توليد فوالد سبب صرفه جويي حداقل مقدار 1134 كيلوگرم
سنگ آهن و 635 كيلوگرم كک و 55 كيلوگرم آهک ميشود. در عين حال اين امر باعث صرفه جويي 75 درصدي در مصرف انرژي به كار گرفته شده و نيز
كاهش زمان توليد خواهد شد.
در حال حاضر 66,3 حدود درصد توليد جهاني فولاد با استفاده از سنگ آهن و كک (زغالسنگ متالوژيكي) در كوره بلند و كنورتورهاي اكسيژني (BOF) و
2/31 درصد آن به روش احياي مستقيم در كوره هاي قوس الكتريكي (EAF) با استفاده از قراضه و آهن اسفنجي (DRI) صورت ميپذيرد. در توليد فولاد با
روش BOF بين 10 تا 20 درصد و با روش EAF بين 15 تا 100 درصد از قراضه استفاده ميشود. بنابر اين برآورد، كف تقاضاي قراضه مصرفي با تركيب
فعلي روش توليد براي حجم فولاد توليدي سال 2009 معادل 140 ميليون تن (3/11 درصد) است.
شيشه: انواع ظروف شيشه اي، لامپهاي ساده و فلورسنت، آيينه ، سراميک، چيني، بلور و …
آلومينيوم:آلومينيوم داراي خواصّي است كه موجب شده، بيش از اندازه مورد توجه قرار گيرد.آلومينيوم فراوانترين فلز و سومين عنصر ِفلزّي است كه به مقدار
زياد، در پوسته زمين يافت مي شود.
براي توليد يک كيلوگرم آلومينيوم، 6 كيلوگيلوگرم بوكسيت، ۴ كيلو گرم محصولات شيميايي، و 14 كيلووات برق نياز است، براي بازيافت آن 5 درصد انرژي لازم
است و فقط 5 درصد دي اكسيد كربن توليد ميكند. براي بازيافت آن 5 درصد انرژي لازم است و فقط 5 درصد دي اكسيدكربن توليد ميكند . جالب است اگر
بدانيد كه مقدار انرژي كه از بازيافت يک قوطي كنسرو ذخيره سازي ميشود، ميتواند يک تلويزيون را به مدت 3 ساعت روشن نگه دارد.
– طرح تفکيك پسماندهای خشك از مبدأ:
تفكيک پسماندها به دو دسته تر و خشک در مبداء توسط شهروندان مي توانداز آلودگي ناشي از مخلوط شدن و فعل و انفعالات شيميايي و توليد شيرابه پيش
گيري نمايد.
پسماندهاي خشک به ويژه كاغذ، مقوا، پلاستيک، فلزات و شيشه از ارزش اقتصادي و زيست محيطي برخوردار بوده و در صورت تفكيک، در
واحدها و كارخانجات بازيافت به محصولاتي با كاربردهاي مشابه و يا جديد تبديل مي شوند تا از اتلاف منابع و سارمايه هاي ملي
جلوگيري به عمل آيد.
همچنين بازيافت و استفاده مجدد از مواد و كالاهاي معرفي موجب جلوگيري از دفن زباله و آلودگي زمين و آب هاي سطحي مي گردد.
از قديم انجام عمليات بازيافت در كشاور ما به شكل فرهنگ اصيل و دستور مذهبي اجتناب از اسراف و تبذير مرسوم بوده است . شغل كهنه
فروشي و تعويض نان با نمک در شهرها تاكيدي بر اين مدعاست .
در فرهنگ اسلامي، بر پايه و اساس موازين شرعي، اخلاقي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي از مناظر گوناگون بر پرهيز از اسراف تاكيد گرديده و
حفظ منابع و موهبت هاي خداوند همواره مورد توجه قرار گرفته است.
كشورهاي توسعه يافته در اين زمينه اقدامات اساسي انجام مي دهند كه مهمترين آن كاهش زباله در مبدا است .
كاهش پسماند(زباله) در مبدأ:
عموما كاهش زباله در مبدا با مشكلاتي مواجه است . پارامترهايي نظير فرهنگ مصرف ، فرهنگ توليد، شيوه بسته بندي محصولات و …. بر اين
امر موؤرند. از اركان اصلي موفقيت در مبدا اين است كه مردم نقش خود را به درستي ايفا كنند و تفكيک زباله هاي تر و خشک را انجام دهند .
ولي موفقيت اين كار به فرهنگ سازي و آموزشي كه مردم مي بينند بستگي دارد . در ايران ، بعضي مواقع بازيافت تا حدود 40 درصد يا 50 درصد
جواب داده است ولي حفظ كردن اين ميزان و يا دستيابي به درصدهاي بالاتر بسادگي امكان پذير نيست و نياز به يک برنامه ريزي دراز مدت
دارد.
اصلاح الگوی مصرف :
1- خريد كالا و مواد غذايي در حد نياز و نگهداري و مصرف در كوتاه مدت
2- توليد (پخت) غذا به اندازه مصرف در وعده غذايي به ميزان افراد
3- خريد و استفاده از لوازم و وسايل با عمر طولاني
4- عدم استفاده از كالاهاي يک بار مصرف و مشابه
مزایای اجرای طرح تفکيك از مبدأ:
1- بهبود روش ذخيره سازي، جمع آوري و بازيافت پسماندها
2- خالص سازي پسماندهاي تر براي توليد كمپوست مرغوب
3- خالص سازي پسماندهاي خشک (مواد مصنوعي) براي بازيافت و بازگشت بهينه اين گونه مواد به چرخه توليد
4- جلوگيري از هدر رفتن سرمايه هاي ملي و كمک به اقتصاد كلان كشور
5- به حداقل رساندن دفن پسماند و حذف آن در آينده
6- ارتقاء سطح كيفيت خدمات شهري
7- حفظ محيط زيست و جلوگيري از توليد و انتشار آلودگي ها
8- ارتقاء سطح فرهنگ عمومي در برخورد با پسماندها
9- و…..

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اسکرول به بالا